روند تحول واکه‌های مرکبِ کوتاه و فرایند گردش واکه‌ای ایرانی باستان در چند گویش بلوچیِ جنوبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخنۀ دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

زبان بلوچی یکی از زبان‌های ایرانیِ نوِ شمال غربی است که در داخل مرزهای ایران و خارج از آن، به ویژه در پاکستان بیشترین گویشور را دارد.نکته‌ای که بررسی این زبان و مقایسۀ آن با زبان‌های دوره‌های کهن را ایجاب می‌کند، محافظه‌کاری و تلاش برخی گویش‌های آن در حفظ ویژگی‌های دیرین است. پژوهش حاضر به بررسی روند تحول دو واکۀ مرکب کوتاهِ /ai/ و /au/ و همچنین فرایند گردش واکه‌ای ایرانی باستان در پنج گویش دَلگانی، بَزمانی، بُمپوری، لاشاری و زِرباری می‌پردازد و داده‌های آن که معمولاً به روش میدانی جمع‌آوری شده، نشان می‌دهد این واکه‌ها در سه گویش
مرکزی‌ترِ بمپوری، لاشاری و زرباری غالباً به واکه‌های مرکب /iǝ/ و /uǝ/ تبدیل شده‌اند و همچنین بازمانده‌هایی از فرایند گردش واکه‌ای ایرانی باستان را در این گویش‌ها می‌توان دید. بررسی تاریخی واکه‌های مرکب /iǝ/ و /uǝ/ در برخی گویش‌های زبان بلوچی نشان می‌دهد که این واکه‌ها در دورۀ باستان نیز واکه‌های مرکب بوده‌اند، بنابراین مقایسۀ این واکه‌ها با واکه‌های مجهول فارسی میانه یا واکه‌های  سادۀ فارسی نو که بر اساس آن برخی از پژوهشگران این واکه‌ها را «مرکب‌شده» قلمداد کرده‌اند، نادرست بوده و بار دیگر ضرورت توجه به مطالعات درزمانی یک زبان، در کنار مطالعات همزمانی آن را یادآوری می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Diachronic Change of Short Complex Vowels and the Process of Ancient Iranian Vowel Gradation in Some Southern Baluchi Dialects

نویسنده [English]

  • Behjat Ghasemzadeh
Ph.D. in Culture and Ancient Languages, Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

Baluchi is one of the new northwestern Iranian languages that has the most speakers in Iran and abroad, especially in Pakistan. The point that needs to be studied about this language and its comparison with the languages of the ancient eras is the conservativeness and efforts of some of its dialects to preserve the ancient features. The present study investigates the diachronic change of two short complex vowels /ai/ and /au/ as well as the vowel gradation process of ancient Iranian in the five dialects of Dalgani, Bazmani, Bompouri, Lashari and Zerbari, and its data, which is usually collected by field method, show that these vowels in the three more central dialects of Bompouri, Lashari, and Zerbari have often become complex vowels /iǝ/ and /uǝ/; also remnants of the process of ancient Iranian vowel gradation could be seen in these dialects. A diachronic examination of the complex vowels /iǝ/ and /uǝ/ in some Baluchi dialects indicates that these vowels were also complex vowels in ancient times, thus comparing these vowels with the passive Middle Persian vowels or the Modern Persian monophthongs, which some scholars termed "compounded", is inaccurate, and reminded once again of the need to pay attention to the diachronic studies of a language alongside its synchronic studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Baluchi Language
  • Southern Baluchi Dialects
  • Complex Vowels
  • Passive Vowels
  • Vowel Gradation Process