مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121Zahhak: Arab or Scythian?ضحاک، عرب یا سکایی؟12872576910.22034/aclr.2025.2061567.1148FAحمیدرضااردستانی رستمیدانشکدۀ تمدّن و مطالعات جهان، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایرانJournal Article20250524In the Shahnameh, Zahhak is introduced as being of Arab descent. As Zahhak has long been regarded as a symbol of oppression, Iranians, in expressing their anti-Arab sentiments following the Arab invasion, referred to him as Tazi. Before this, some researchers had discussed Zahhak's association with the eastern regions of Iran and rejected his Arab ancestry. While considering their viewpoints, the author has sought to provide a descriptive-analytical exploration of Zahhak’s Scythian-Parthian origins, examining it through the Shahnameh, historical texts, and the etymology of certain names linked to Zahhak. This study aims to establish that Zahhak was Scythian and hailed from east of Iran. The reasons and evidence supporting Zahhak's Scythian identity will also address why Rostam, during his confrontation with Esfandiar, claims to be of Zahhak's lineage through his mother. This potential explanation suggests that it might be rooted in the shared Scythian ancestry of both Zahhak and Rostam.در شاهنامه ضحاک از تبار اعراب معرفی شده است. ایرانیان از آنجا که ضحاک پیوسته نماد ستم شمرده میشده، برای بیان احساسات ضد عربیِ پس از تازش اعراب، او را تازی خواندهاند. پیش از این برخی پژوهندگان از تعلق ضحاک به شرق ایران و ردِّ تبار عرب او سخن گفتهاند. نگارنده ضمن توجه به آرای آنان، در این پژوهش کوشیده است تا به روش توصیفی ـ تحلیلی، موضوع سکا ـ پارتی بودن ضحاک را با توجه به شاهنامه و متنهای تاریخی و همینطور ریشهشناسی برخی اسامیِ در پیوند با ضحاک پیش کشد و این شخصیت را سکایی و متعلق به شرق ایران نشان دهد. دلایل و شواهدی که در سکایی بودن ضحاک مطرح خواهد شد، به این پرسش که چرا رستم در تقابل با اسفندیار خود را از سوی مادر به ضحاک منسوب میکند، این پاسخ احتمالی را میدهد که شاید این موضوع، از همین همسانی نژادیِ (سکایی بودن) دو شخصیت ضحاک و رستم برخاسته باشد.https://www.aclr.ir/article_725769_44f640b6cf7444f1a5b974b01b8bb756.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121Comparison of the conceptual metaphor of the moral vice of “injustice” in Middle Persian and Dari Persian texts (case comparison: “Menog I xrad” and “Golestan-E Saadi”)مقایسه استعاره مفهومی رذیلت اخلاقی "ستم" در متون فارسی میانه و فارسی دری (مقایسه موردی: مینوی خرد و گلستان سعدی)295072182010.22034/aclr.2025.2049594.1131FAآناهیتاپرتویکارشناس مسئول پژوهشکده زبان شناسی
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگیJournal Article20250101Menog I xrad is a text entry in Middle Persian language and includes answers that the fictional character "Dana" asks from Menog I xrad. Golestan-E Saadi is a book written by Saadi. The purpose of the present research, which was carried out in a descriptive-analytical way, is to answer the question of what are the primary areas of the concept of metaphor "injustice" in these two texts based on the theory of "contemporary metaphor" and what is the result of comparing them with each other. The findings of this research, considering the way “Injustice” is conceptualized, can somewhat clarify the difference between the concept of ”Injustice” in the human thought in these two books, due to the difference in the philosophical, social, political and moral view of the two periods of Iran (pre-Islamic and Iran of 7th Hijri. 8 name mappings: action, power, fault, object, lesson, material, prison and job for the concept of "injustice" found in two texts. The name mappings of action and power with frequency difference were common in both texts.<br /><br />“Injustice” as a defect was observed only in the Menog I xrad and “Injustice” as an object, lesson, subject, prison and job only in Golestan-E Saadi. It seems that the functioning of Iran's social life was less complicated in the era when the Menog I xrad was compiled and the government structure was less complicated. In fact, it has presented itself less in the form of government structures such as "prison" and people with governmental position and as "jobs".مینوی خرد متنی اندرزی به زبان فارسی میانه و شامل پاسخهایی است که شخصیت خیالی "دانا" از مینوی خرد میپرسد. گلستان سعدی، کتابی منثور مشتمل بر دیباچه و هشت باب به قلم سعدی است. هدف از پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده ، پاسخ به این پرسش است که مفهوم «ستم» در این دو متن بر اساس نظریه «استعاره معاصر» دارای چه حوزههای مبدایی هستند و نتیجه مقایسه آن ها با یکدیگر چیست و چه تفاوتهایی را نشان میدهد. یافتههای این پژوهش، می تواند با درنظر گرفتن چگونگی مفهوم سازی ستم، در دو متن مذکور تا حدودی روشنگر تفاوت مفهوم «ستم» در اندیشه بشری در این دو کتاب به واسطه تفاوت منظر فلسفی، اجتماعی، سیاسی و اخلاقی در دو دوره ایران پیش از اسلام و ایران قرن هفتم هجری قمری باشد. . 8 نام نگاشت : عمل، نیرو، عیب، شیء، درس، ماده، زندان و شغل برای مفهوم «ستم» در دو متن یافت شده است. نامنگاشت های عمل و نیرو با تفاوت بسامد، در هر دو متن مشترک بود. ستم به عنوان، عیب فقط در مینوی خرد و ستم به عنوان شیء، درس، ماده، زندان و شغل فقط در گلستان سعدی مشاهده شدند. به نظر می آید کارکرد حیات اجتماعی ایران در دورانی که مینوی خرد تدوین شده و نیز ساختار حکومتی در آن دوران از پیچیدگی کمتری برخوردار بوده و در واقع کمتر خود را در قالب ساختار حکومتی مانند «زندان» و افراد دارای مناسب حکومتی و به عنوان «شغل» ارائه کرده است.https://www.aclr.ir/article_721820_0ce95078c1e06b8080973b10e67bec8b.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120240630Rudaki, the mediator of the course of sermon in Iran pre-Islamic and Islamic period (Survey up to the th century Hijri)رودکی، حدّ واسط جریان اندرزگویی در ایران پیش از اسلام و دوران اسلامی (بررسی تا قرن هفتم هجری)518571408210.22034/aclr.2024.2027613.1110FAسجادرحمتیاندانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی
از دانشگاه خوارزمی تهران0000-0001-5261-5291Journal Article20240428Rudaki Samarqandi, a prominent poet and musician of the Samani court, is one of the first literati of the Islamic era, who paid special attention to sermon and the inclusion of wise opinions in the form of poetry in his works, and the correctness of this matter is clearly visible despite the few couplets left by him. In this regard, the present research tries to show, firstly, the influence of some advices and ideas left in Pahlavi and Mazdayasna literature by taking an intertextual look at Rudaki's poems and using the descriptive method and library studies. Then, by bringing sufficient evidence and examples, the adaptation of some Iranian poets and writers after Rudaki to the 7<sup>th</sup> century AH (relying on the advices of Ferdowsi, Asadi Toosi, Nasir Khosrow, Nizami Ganjei and Sa`di) from those advices should be shown. In fact, this essay, more than anything else, aims to show the mediating role of Rudaki among pre- and Islamic Iranian advisers in the expression of certain didactic themes and teachings. Among its most important findings, we can mention the significant frequency of Rudaki's tendency towards the subject of the cosmos and its related concepts; a topic that has been significantly reflected in the literary works after him, especially in Ferdowsi's <em>Shahnameh</em>. And it seems that its main source should be sought in the spiritual heritage of the past and Pahlavi advice books.رودکی سمرقندی، شاعر و موسیقیدان برجستۀ دربارِ اُمرای سامانی، از زمرۀ نخستین ادیبان دوران اسلامی است که در آثارش به اندرزگویی و درج آرای حِکمی در قالب شعر، اهتمام ویژهای داشته است و درستی این امر، با وجود ابیات اندک برجای مانده از وی به خوبی نمایان است. در همین راستا، پژوهش پیشرو میکوشد تا با نگاهی بینامتنی به اشعار رودکی و بهرهگیری از روش توصیفی و مطالعات کتابخانهای، در وهلۀ اول، تأثیرپذیری وی از برخی اندرزها و اندیشههای به جا مانده در ادبیات پهلوی و مزدیسنی را نشان دهد؛ سپس با آوردن شواهد و نمونههای کافی، اقتباس برخی شاعران و نویسندگان ایرانی پس از رودکی تا قرن هفتم هجری (با تکیه بر اندرزهای فردوسی، اسدی طوسی، ناصرخسرو، نظامی گنجهای و سعدی) از آن اندرزها نشان داده شود و درحقیقت، این جستار بیش از هر چیز دیگری در صدد آن است تا نقشِ واسطهگی رودکی در میان اندرزگویان ایرانیِ پیش از اسلام و دوران اسلامی را در بیانِ برخی مضامین و آموزههای خاصّ تعلیمی نشان دهد. از مهمترین یافتههای آن نیز میتوان به بسامد قابلِ توجه گرایش رودکی به موضوع جهان هستی و مفاهیم مرتبط با آن اشاره کرد؛ موضوعی که در آثار ادبیِ پس از وی، بهویژه در <em>شاهنامۀ</em> فردوسی، به میزان معتنابهی بازتاب یافته است و چنین به نظر میرسد که منشأ و سرچشمۀ اصلی آن را باید در میراث معنوی گذشتگان و اندرزنامههای پهلوی جستوجو کرد. https://www.aclr.ir/article_714082_5fc2df741cf6465d42c9ba7e282b581e.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121The minstrelsy ritual in the poems of Masoud Saad Salmanآیین خنیاگری در سرودههای مسعود سعد سلمان8711272394310.22034/aclr.2025.2034757.1116FAعلیتقویاستادیار فرهنگستان هنرJournal Article20240707minstrelsy ritual is one of the cultural and artistic heritages left from ancient Iran. This ancient ritual became very popular during the Sasanid rule era, and some of the most famous Iranian minstrels, such as Barbad and Nakisa, composed and performed many melodies and tunes. In this research, using a descriptive and analytical method, and library studies, the author will try to investigate the minstrelsy ritual in ancient Iran and then analyze how it continued and extended in Iran during the Islamic era, especially during the Samanid and Ghaznavid eras, focusing on poems of Masoud Saad. According to the findings of this research, to sixth centuries of Hijri, minstrelsy with some changes in some of its details, continued to exist in some parts of Iran, especially in the court of the Samanids and the Ghaznavid. In this way, poets played a significant role in the reconstruction and popularization of minstrelsy as a part of Iranian cultural identity. Among the poets of the Ghaznavid period, the poems of Masoud Saad are an important source for understanding the particulars of minstrelsy in the said period. In particular, with his attention to Barbad's melodies, and composing pieces describing the twelve months, thirty days of the month, and seven days of the week, he tried to revive minstrelsy in the court of Ghaznavids.آیین خنیاگری از مواریث فرهنگی و هنریِ برجای مانده از ایران باستان است. این آیین کهن، در دورة فرمانروایی ساسانیان رواییِ بسیار یافت و چندتن از پرآوازهترین خنیاگران ایرانی، نظیر باربد و نکیسا، الحان و نواهای بسیاری را ساخته و اجرا کردند. این پژوهش میکوشد تا با بهرهگیری از روش توصیفی و تحلیلی و مطالعات کتابخانهای، ضمن تحلیل آیین خنیاگری در ایران باستان، به چگونگی استمرار آن در ایران دورة اسلامی، بهویژه در دوران سامانیان و غزنویان، با تمرکز بر دیوان اشعار مسعود سعد بپردازد. براساس یافتههای این پژوهش، خنیاگری تا سدة ششم هجری با پذیرش تغییراتی، همچنان در مناطقی از ایران، بهویژه در دربار سامانیان و غزویان، به حیات خود ادامه داده است. در این میان، برخی از شاعران در بازسازی و رواج دوبارة خنیاگری، بهمنزلة بخشی از هویت فرهنگی ایرانی، نقشی بسزا داشتهاند. در میان شاعران دورة غزنوی، سرودههای مسعود سعد، منبعی غنی و مأخذی مهم برای شناخت خنیاگری و چگونگی آن در دورة مورد بحث است. وی بهطور خاص، با نظر داشتن به الحان باربد، و سرودن قطعاتی در وصف دوازده ماه، سی روز ماه و هفت روز هفته، درصدد رواییِ بیشتر خنیاگری در دربار غزنویان برآمد.https://www.aclr.ir/article_723943_a0befe7abdb789011d4cdbfc830b2ec1.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120250903The Proto-Iranian word *daiman-: eye, commonly used in Modern Balochi Languageواژۀ ایرانی باستانیِ « *daiman-: چشم»، پُرکاربرد در زبان بلوچی امروز11313472886110.22034/aclr.2025.2060608.1145FAموسیمحمودزهیگروه آموزشی: زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران0000-0002-0288-9240Journal Article20250514Through the passage of time, the forms and meanings of words in languages often change due to linguistic and non-linguistic factors. In this process, the same word may change to different forms in cognate languages ; it means, for example, its usage may decrease in one language and, conversely, increase in another. The historical background of the old Iranian word “*daiman-: eye” proves this statement. The oldest Iranian text in which this word is found is the young Avestan. This word is not used in modern standard Persian. On the contrary, it is common in modern Balochi language, one of the known Iranian languages, with relatively numerous derivatives and compounds. This article, with a semantic approach, seeks to answer in a descriptive manner the question as to what data is used with the aforementioned word in modern Balochi and, to some extent, what differences it shows in terms of comparison with Persian. The results based on two reliable sources in these two languages, the Sokhan Comprehensive Dictionary, by Hassan Anvari, published in 2002, and the Balochi-Persian Dictionary, by Abdul-Ghafoor Jahandideh, published in 2017, show that this word is described in the Sokhan Comprehensive Dictionary with only one entry as an "archaic" word, while in Balochi it is given with 172 entries and sub-entries with different derivatives and combinations. The results of this research indicate that to achieve the historical background of Iranian words, studying them only in a language like Persian, which is currently the most prestigious Iranian language, is not sufficient, and in this context, the role of other Iranian languages such as Balochi, Kurdish, Pashto, Gilaki, and Ossetic should not be neglected.با گذشت زمان غالباً صورتها و معانی واژههای زبانها در اثر عوامل زبانی و غیرزبانی دچار تغییر میشوند. در این روند، واژهای یکسان ممکن است که در زبانهای همتَبار به صورتهای متفاوت تغییر یابد؛ بدین معنی که مثلاً در زبانی از میزان کاربرد آن کاسته شده و برعکس، در زبانی دیگر کاربرد آن افزایش یابد. سرگذشت تاریخیِ واژۀ ایرانی باستانیِ « *daiman-: چشم» بیانگر اثبات این گفته است. کهنترین متن ایرانی که این واژه در آن دیده شده، اوستایی جدید است. زبان بلوچی یکی از زبانهای شناخته شدۀ ایرانی، با مشتقات و ترکیبات فراوان رایج است. این مقاله با رویکردی معناشناختی به صورت توصیفی در پی پاسخ به این پرسش است که چه دادههایی با واژۀ مذکور در بلوچی امروز رایج است و تا حدّی از نظر مطابقت با فارسی چه تفاوتهایی را نشان میدهد. نتایج بر اساس دو منبع معتبر در این دو زبان، فرهنگ بزرگ سخن، اثر حسن انوری، چاپ 1381 و فرهنگ بلوچی-فارسی، اثر عبدالغفور جهاندیده، چاپ 1396، نشان میدهد که این واژه در فرهنگ بزرگ سخن فقط زیر یک مدخل و آن هم واژهای «قدیمی» توصیف شده است، در حالی که در بلوچی با 172 مدخل و زیرمدخل با مشتقات و ترکیبات متفاوت آورده شده است. نتیجۀ این پژوهش نشان میدهد که برای دستیابی به سرگذشت تاریخی واژههای ایرانی، مطالعۀ آنها فقط در زبانی مانند فارسی که در حال حاضر معتبرترین زبان ایرانی است، کفایت نمینماید و در این زمینه نباید نقش دیگر زبانهای ایرانی مانند بلوچی، کردی، پشتو، گیلگی، آسی را از نظر دور داشت.https://www.aclr.ir/article_728861_6a0e57e0d051362ccd111bcabf557164.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120240716Zoroastrian's attitude towards sacrifice and drinking humنگرش زردشت به آیین قربانی و نوشیدن هوم13516371440710.22034/aclr.2024.2022781.1104FAایوبامیدیدانشجوی پسادکترا دانشگاه شهید بهشتیاحمدخاتمیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20240211Animal sacrifice is a ritual that has been practiced in various periods of human life, and people tried to please the animals by slaughtering them and offering them to the higher powers. Sacrifice is a ritual that has existed in most religions and in various periods of history; The religion of Zoroastrianism is one of the religions in which sacrifice is of particular importance. One of the topics that can be a strong reason for Zoroaster's opposition to aspects of the sacrifice ritual is the numerous animal sacrifices, which later become a model for sacrifices. The present study, which is a descriptive-analytical method and based on a library study, tries to analyze the permission or prohibition of animal sacrifice and drinking hummus by Zoroaster. The results show:according to the many documents available in Avesta, Pahlavi and Persian traditions, meat-eating is not prohibited in Zoroastrian religion and bloody sacrifices are one of the basic rituals of this religion. The importance of sacrifice in this ritual is to the extent that in the end of time, the sacrificial cow is sacrificed for the immortality of the people. Also in the collection of Zoroastrian deities, a deity is dedicated to the sacrifice (Home) and this same deity demands the tongue and jaw of the left of the sacrifice; The existence of such fundamental beliefs rejects the Prophet's opposition to sacrifice. The teachings of Zoroaster seem to have been opposed to the primitive form of sacrifice (one hundred horses, a thousand cows, and ten thousand sheep), which in turn led to the impoverishment of the people and the destruction of the fields; He opposed the inhumane tradition of sacrificing oxen, burning sacred home, dancing and dancing with the savagery and drunkenness of drinking hummus and mixing it with cow's bloodقربانیکردن حیوانات، رسمی است که در ادوار گوناگون حیات بشر، رواج داشت و افراد با ذبحِ حیوانات و تقدیم آن به نیروهای برتر، تلاش میکردند، خشنودیشان را جلب کنند. پژوهش حاضر بهروش توصیفی-تحلیلی و بر مبنای مطالعۀ کتابخانهای، میکوشد به تحلیل جواز یا تحریم قربانی حیوانات و نوشیدن هوم در آیین زردشت بپردازد. نتایج، نشانمیدهد با توجه به مستنداتِ فراوانی که در کتب اوستایی، پهلوی و روایات فارسی موجود است، گوشتخواری در دینِ زردشت، تحریم نشده و قربانیهای خونین از مسلّماتِ این دین است. اهمیّت قربانی در این آیین تا آنجاست که در آخرالزمان، گاو هدیوش را به منظور بیمرگی مردم قربانی میکنند. همچنین در مجموعۀ ایزدان زردشتی، ایزدی برای قربانی اختصاص یافته است(هوم) و همین ایزد، زبان، آرواره و چشمِ چپِ قربانی را طلب میکند. وجود چنین باورهای بنیادینی، مخالفت کلیِ زردشت با قربانی را رد میکند. به نظر میرسد تعالیم زردشت، مخالفِ شکل ابتدایی و عمدۀ قربانی بوده است که این امر، باعث فقر مردم و ویرانی کشتزارها میشد. علاوه براین، آیینِ هوم و آمیختنِ عصارۀ آن با خونِ گاو، رسمی کهن بوده که به منظور جاودانی تن و روان انجام میشد و زردشت با برگزاری مراسم قربانیکردن برخلاف آیین، پایکوبی همراه با توحش و مستیِ حاصل از نوشیدن شیرۀ هوم و خونِ گاو مخالف بود. وی به منظور تضعیف دین مِهری که قربانیِ گاو، رکن اساسی آن بود، کوشید جنبههای خرافی و خشن قربانی، آشامیدن خون گاو با هوم را حذف و آن را با شیر جایگزین کند و گامی در تعدیل قربانی حیوانات بردارد.https://www.aclr.ir/article_714407_1969229b718c17c572a7c95c343e1156.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120250916In search of seven healing jewels among seven fragrant fires: Reflections of some sacred heptads in Middle Iranian Manichaean textsجستجوی هفتگوهر شفابخش میان هفت آذر خوشبوی: بازتاب برخی هفتگانههای مقدس در متون ایرانی میانة مانوی16518772926210.22034/aclr.2025.2064150.1151FAاکرمرازگردانیگروه ادیان شرق، دانشکدة ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایرانمحمدشکری فومشیاستادیار گروه ادیان شرق، دانشکدة ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم0000-0003-2785-9125تیموتیپِتیپیساستادیار دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کارلتون، اُتاوا، کانادامصطفیفرهودیاستادیار گروه ادیان شرق، دانشکدة ادیان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قمJournal Article20250625Abstract: Numbers have consistently constituted an integral part of the structure of sacred literature in ancient Mesopotamia, and the major religions that emerged in this region and its surroundings are indebted to this ancient legacy. At the heart of Sassanid Babylonia, Manichaeism, drawing upon the core teachings of preceding religions, employed specific numbers to convey key religious concepts. This article seeks to analyze Middle Iranian manuscripts recovered from Turfan, Xinjiang, China, in order to identify the metaphors and similes used by Manichaeans to present Mani’s heptad writings. This study provides documented evidence of how Mani portrayed himself as a healer and physician, and how his works—referred to in authentic Manichaean texts as “the seven efficacious jewels”, “the seven healing tools”, “the seven precious rock crystals”, and even, in emulation of Zoroastrian teachings, “the seven fragrant fires” were regarded as remedies for the human soul. This study explores not only the central role of the seven books of Mani and the associated religious approaches in Middle Persian and Parthian texts, while also drawing on non-Iranian sources such as Coptic and Greek texts to interpret the findings, but through a textual approach tries to reexamine some earlier perspectives. Manichaean use of the number seven was not only deeply rooted in Mesopotamia and Iranian thought, but also enriched by the Gnostic-Christian heritage. Mani must be recognized as one of the greatest systematizer of the theology of numbers in the ancient world.چکیده: عدد همواره جزئی جدانشدنی از بافتار ادبیات مقدس میانرودان باستان بوده و ادیان مهمی که در این بخش از دنیا و پیرامون آن پدید آمدهاند وامدار میراث کهن آن هستند. مانویت در قلبِ بابِل با الگوبرداری از آموزههای بنیادین ادیان پیش از خود، اعداد بخصوصی را برای انتقال مفاهیم مهم دینیاش به خدمت گرفته است. مقالة حاضر میکوشد با تجزیهوتحلیل دستنویسهای ایرانی میانة بازیافته از تورفان تمثیلها و تشبیهاتی را که مانویان جهت معرفی آثار نوشتاری هفتگانة مانی به کار میبردهاند بازشناسد و مستند نشان دهد مانی چگونه خود را طبیب و پزشکی از باِبلزمین میخواند و کتابهایش را که بنا بر متون اصیل مانوی «هفت گوهر درخشان» و «هفت ابزار شفابخش» و «هفت بلور اصیل» و حتی جهت تشبّه به آموزة زرتشتی «هفت آذر خوشبوی» نامیده شدهاند، درمانبخش جان آدمیان میدانست. این پژوهش میکوشد نه تنها نقش محوریِ این هفت گوهر مانوی و رویکردهای دینی مترتب بر آن را در متون فارسی میانه و پارتی بیابد و آنگاه در ضمن بهرهمندی از دادههای غیرایرانی، مانند متون قبطی و یونانی، به تفسیر دادهها بپردازد، بلکه با رویکردی متنشناختی برخی از دیدگاههای پیشین را نیز مورد بازنگری قرار دهد. کاربرد عدد هفت در مانویت نه تنها ریشه در اندیشة میانرودانی و ایرانی دارد، بلکه با میراث گنوسی-مسیحی نیز غنا یافته است. مانی را باید یکی از بزرگترین نظامدهندگان الهیات عدد در دنیای باستان دانست.https://www.aclr.ir/article_729262_c434e82c08d9c0b8ee337562d44549be.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120251222A Museological Interpretation of Identity in the Qesseh-ye Sanjanخوانش موزه شناسانه هویت در قصۀ سنجان18921573287510.22034/aclr.2025.2061101.1147FAمحمدحکمتاستادیار حق التدریس گروه موزه و گردشگری دانشکده پژوهش های عالی هنر و کارآفرینیJournal Article20250519This article examines and analyzes how the historical identity of the Zoroastrian migrant community in India is formulated and its narrative framework within the Qesseh-ye Sanjan. The Qesseh-ye Sanjan is a Persian verse epic composed by a Zoroastrian Mobed in 969 Yazdegerdi, corresponding to 1599 AD, in Gujarat, India, narrating the story of the Zoroastrian migration from Iran to India. By integrating Iranian roots with the influences of Indian culture, the Qesseh-ye Sanjan has played a significant role in shaping the identity of the Parsi community in India and is recognized as an important part of their shared memory. This narrative stands as a crucial source for understanding the imagination and historical self-perception of the Parsi community before their inclination towards Western culture. From the perspective of new museology, narrating identity within the cultural heritage of the Parsi community representation of a subculture's identity in museums holds cultural and ethical validity when it aligns with events, historical memory, and the community's self-image. The main questions guiding this research are: How is the concept of identity shaped and explained in the narrative of the Qesseh-ye Sanjan? On which sub-narratives within the poem’s framework does the representation and formation of the historical identity of the Zoroastrian migrant community rest? The research data is examined based on historical studies and employing content analysis. The findings of this research indicate that the Qesseh-ye Sanjan narrates the transformation and evolution of Iranian Zoroastrian identity into Parsi Zoroastrian identity. The concept of identity in the Qesseh-ye Sanjan is not static; rather, it is the result of the confluence of various historical, cultural, and social factors that are invented, grow, and transform in relation to events.مقاله حاضر چگونگی صورتبندی هویت تاریخی جامعه مهاجر زرتشتی در هند و چارچوب روایی آن را در قصۀ سنجان بررسی و تحلیل میکند. قصۀ سنجان منظومهای فارسی است که توسط موبدی زرتشتی در سال ۹۶۹ یزدگردی (۹۷۸ هجری قمری) در گجرات هند سروده شد و داستان مهاجرت زرتشتیان از ایران به هند را روایت میکند. این منظومه با تلفیق ریشههای ایرانی و تأثیرپذیری از فرهنگ هندی، نقشی مهم در شکلدهی هویت پارسیان هند داشته و بهعنوان بخشی از حافظۀ جمعی آنان شناخته میشود. همچنین از منابع معتبر برای شناخت تخیل و خودانگاری تاریخی پارسیان پیش از گرایش به فرهنگ غربی به شمار میآید. از منظر موزهشناسی نوین، بازنمایی هویت در میراث فرهنگی پارسیان مستلزم شناخت خودانگاری جامعه و رصد فرایند تحول هویتی آنان است. بازنمایی هویت یک خُردهفرهنگ در موزهها زمانی از اعتبار فرهنگی و اخلاقی برخوردار است که با رخدادها، حافظۀ تاریخی و تصور جامعه همسو باشد. پرسشهای اصلی پژوهش عبارتاند از: هویت چگونه در روایت قصۀ سنجان شکل گرفته و تبیین شده است؟ و ساختار روایی این منظومه در بازنمایی و شکلگیری هویت تاریخی جامعه مهاجر زرتشتی بر چه خردهروایتهایی استوار است؟ یافتههای پژوهش، مبتنی بر مطالعات تاریخی و تحلیل محتوا، نشان میدهد که قصۀ سنجان روایت دگرگونی هویت ایرانی زرتشتی به هویت پارسی زرتشتی است. در این روایت، هویت امری ثابت و تغییرناپذیر نیست، بلکه مفهومی پویا و در حال تحول است که از تلاقی عوامل تاریخی، فرهنگی و اجتماعی شکل میگیرد و در بستر وقایع ابداع میشود، رشد میکند و دگرگون میشود.https://www.aclr.ir/article_732875_3696038ebc92e69602f90c7061cdc4ac.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260105criteria of the ideal woman based on Pahlavi textsویژگی های زن آرمانی بر اساس متن های پهلوی21723772785510.22034/aclr.2025.2052145.1142FAگلفامشریفیپژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگریJournal ArticleBeauty is a relative term and it is not possible to provide a comprehensive definition of beauty in all times and places. The subject of this research is to identify the criteria of ideal female based on Pahlavi texts. The ideal woman in this study means a worthy lady embodies all the beauties of the face and character. Achieving a perfect woman who embodies the beauties of the face, body and good moral is the desire of every man, and this long-standing desire is clearly expressed in a limited number Pahlavi texts. The purpose of this research is to answer this question is based on answer the question, “Based on the aforementioned texts, What characteristics were considered to determine the ideal woman during Sassanid era?”Based on the concepts of selected Pahlavi texts, we found that ancient Iranian did not consider the criterion for selecting an ideal woman to be only in external beauty, and for the writers of this period, the aesthetic realm of a woman is manifested and finds meaning in observing her moral character. They emphasize that a worthy woman, in addition to paying attention to her beautiful appearance, must be careful in her speech and actions, be a loving and gentle husband, and keep her soul pure.First, criteria that are closely related to religious beliefs, such as respect for one's husband and chastity.<br><br>But another group of criteria are non-religious and are related to the image of a beloved woman that a man at that time had of her face and body, or in other words, her beauty, in his mind. Therefore, beautiful behavior, along with beauty in face and body, represented the concept of an ideal woman in the Sassanid period. This research was conducted using a descriptive-analytical method and library resources were used." زیبایی" امری نسبی است و نمیتوان تعریفی فراگیر از زیبایی در همه زمانها و مکانها ارائه داد. موضوع پژوهش حاضر شناخت معیارهای زیبایی زن آرمانی بر اساس متنهای پهلوی است. زن آرمانی در این پژوهش، بانوی شایستهای است که دربردارنده همه زیباییهای صورت و سیرت باشد. دستیابی به زن کامل و این آرزوی دیرینه مردان در تعداد محدودی از متنهای پهلوی آشکارا بیان شده است. هدف از این پژوهش، پاسخ به این پرسش است که بر اساس متنهای پهلوی چه ویژگیهایی برای تعیین زن آرمانی در دوره ساسانیان در نظر گرفته میشده است؟ با استناد به مفاهیم متنها دریافتیم، ایرانیان باستان ملاک گزینش زن آرمانی را تنها در زیبایی ظاهر ندانسته و نزد نویسندگان این دوره قلمرو زیباشناختی زن با رعایت منش اخلاقی نمود مییابد. آنان تاکید دارند زن شایسته، علاوه بر توجه به ظاهر زیبا ، باید در گفتار و کردار خود مراقبت کند، شوهر دوست باشد و روان خود را پاکیزه نگه دارد. در این متنها معیارهای زیباییشناختی زن آرمانی به دو گروه تفکیک میشوند. نخست معیارهایی که ارتباط تنگاتنگ با باورهای دین بِهی دارند مانند احترام به شوهر و پاکدامنی. اما گروهی دیگر از معیارها غیردینی هستند و مربوط به تصویر زن محبوبی است که مرد در آن دوره از چهره و اندام زن در ذهن و ضمیر خود میپروانده است. بنابراین کردار زیبا به موازات زیبایی در چهره و اندام، بیانگر مفهوم زن آرمانی در دوره ساسانیان بوده است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و از منابع کتابخانهای بهره گرفته شده است.https://www.aclr.ir/article_727855_b7b83f6e10e29e1e3feedcd9b04a4f59.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121An Iranian Equivalent for Elamite HAL ÉŠŠANA tibba makka Consumed Before the Kingپیشنهاد برابر ایرانی برای عبارت ایلامی HAL ÉŠŠANA tibba makka صرف شده در پیشگاه شاه26123973314910.22034/aclr.2024.2041359.1126FAناصرمقدم کوهیگروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهرانJournal Article20240917The Elamite HAL ÉŠŠANA tibba makka in Persepolis Administration Tablets generally translated to allotment/consumed before the king and correlates with allocation of commodities for royal table. Achaemenid royal table has been out of the most important foundations including a manifold and extensive administration which is to prepare and distribution commodities for a large number of stewards, staffs and the royal family along with the cattle involved it. Due to the importance of the royal table, the hypothesis of the paper suggests an Iranian equivalent. Here we investigate Old Persian *patibāga- manifestedin Aramaic texts as ptbg indicates royal meal dispenced and depicts that the word would be a pivotal in royal table terminology and seems likely HAL ÉŠŠANA tibba makka and Aramaic ptbg mlk would be a literally translation for reconstructed Old Persian xšāyaθiyahyā *patibāga. It seems that the Greek potibaziš in classic texts and Elamite ba-ti-ba-zi-iš in PFNN 2268:29 should be another representation of Old Persian *patibāga. Inestigating on the terminology and the administration of the royal table as a foundation serves the achaemenid studies to identify different dimension of cultural and social and political of this era. As a result, this survey shed a light on the late ancient Persia as known fur scholars for the continuity of achaemenid culture in different aspects.عبارتِ ایلامیِ HAL ÉŠŠANA tibba makka در گلنبشتههای بایگانی اداریِ تختجمشید، عموما به صرف شده/ توزیع شده در پیشگاهِ شاه برگردانده میشود و با تخصیص کالا برای خوانِ سلطنتی مرتبط است. سفرهی سلطنتی در دورهی هخامنشیان، یک نهاد مهم با ساختار اداری گسترده بوده است که وظیفهی آن، تهیه و توزیع کالا برای تعداد پرشماری از نگهبانان، کارکنان، اعضای خاندان سلطنتی و احشام بوده که هر روز با حضور شخص شاه برپا میگشته است. فرضِ مقالهی حاضر این است که خوانِ سلطنتی به لحاظ اهمیت آن، باید دارای عنوانی ایرانی بوده باشد. در اینجا، واژهی پارسی باستان *patibāga- که در متن آرامی دانیال به صورت ptbg و برای اشاره به جیرهی غذاییِ توزیعشده از سوی دربار آمده است، بررسی میگردد و نشان داده میشود که واژه باید، عنوانی برای اطلاق به سفرهی سلطنتی و ملزومات آن بوده باشد و محتمل است که عبارت ایلامیِ HAL ÉŠŠANA tibba makka و آرامی ptbg mlk برگردانی تحتالفظی از ترکیب بازسازیشدهی ایرانیِ xšāyaθiyahyā *patibāga باشند. به نظر میرسد که واژهی یونانی potibaziš مذکور در نوشتههای کلاسیک و نیز واژهی ba-ti-ba-zi-iš که در لوح ایلامی PFNN 2268:29 - البته با املایی دور از انتظار- آمده است نیز، بازنماییهایی دیگر از واژهی ایرانی کهنِ *patibāga- باشند.https://www.aclr.ir/article_733149_fa7264ae980f065f154eb875c54b867f.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121The influence of beliefs on the metamorphosis of Saenmurv mythکارسازی باورها بر دگردیسی اسطوره سئن مرو26329173252710.22034/aclr.2025.2074660.1156FAمیترارضائیگروه مطالعات عالی هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران0009-0005-2791-3656مهرانملکگروه مطالعات عالی هنر، دانشکده معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران0009-0005-2791-3656Journal Article20251014One way to understand a lineage and society is to understand the culture, myths, and ancient beliefs associated with it. After the arrival of Islam in Iran, we know a colorful and magnificent bird with Fictional characteristics called the Simorgh, which is not related to the mythical Saenmurv. After entering each period, the mythical Saenmurv undergoes extensive changes with the introduction of new beliefs. In the middle period, his Fictional features become more than the features of his myths, so that some believe that the middle Simorgh is separate from Saenmurv and does not have Avestan and ancient origins. After the arrival of Islam in Iran, its rejection from other civilizations increased and it lost more or less all its mythological characteristics and took on an imaginary and completely Fictional form, but in addition to losing its characteristic His myths are still among the most enduring myths and symbols of Iran. This research, using an analytical-comparative method, has examined the subject and reviewed the transformations that have led to changes in myths. It then traces the mythological Saenmurv up to the Simurgh and seeks to determine the extent to which the mystical Simurgh we know today is connected to the mythological Saenmurv.پس از ورود اسلام به ایران، پرندهای افسانهای را به نام سیمرغ میشناسیم که وابستگی چندانی با سَئِنمُرو اسطورهای ندارد. سَئِنمُرو اسطوره ای پس از ورود به هر دوره و با راهیابی باورهای دینی نوین دچار دگرسانیهای گسترده میگردد. در دورهی میانه ویژگیهای افسانهای وی بیشتر از ویژگیهای اسطورهایش میشود تاجایی که برخی بر این باور هستند که سیمرغ میانه جدا از سَئِنمُرو بوده و منشأ اوستایی و باستانی ندارد. پس از ورود اسلام به ایران رَدپذیری مرغ اسطورهای از تمدنهای دیگر بیشتر شده است و کمابیش همگی ویژگیهای اسطورهای خویش را از دست داده و ریختی سراسر افسانهای و خیالی می-گیرد. این پژوهش به روش تحلیلی- تطبیقی به بررسی موضوع پرداختهاست و کارسازیهایی که سبب دگرگونی اسطوره-ها شده بررسی و سپس سَئِنمُرو اسطورهای را تا رسیدن به سیمرغ دنبال خواهد کرد و بهدنبال آن است که سیمرغ رازورانهای که امروزه میشناسیم تا چه اندازه با سَئِنمُرو اسطورهای پیوند دارد؟https://www.aclr.ir/article_732527_b56454633af93e8456bc202b01c2def7.pdfمؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبانهای باستانی یادگار باستانپژوهشنامه فرهنگ و زبانهای باستان2716-99015120260121Comparative Study of Aristotle’s and Hegel’s Aesthetic Concepts in Mannaean Architectural Motifsبررسی تطبیقی مفاهیم فلسفه هنر ارسطو و هگل در نقوش تزئینی معماری مانایی29331673362510.22034/aclr.2026.2081045.1158FAشایانمحبیکارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه معماری و هنر پارس، تهران، ایران0009-0005-2075-8171Journal Article20251116Among the philosophers of ancient Greece, Aristotle—unlike his teacher Plato—placed strong emphasis on the impact of art on human emotions. In his Poetics, he addresses the role of art in the purification of the human soul. Likewise, in the nineteenth century, Hegel, one of the principal figures of German Idealism, regarded art as one of the three primary means through which human beings apprehend ultimate truth or the Absolute Idea. An examination of the works of these two philosophers reveals key artistic concepts: in Aristotle’s thought, notions such as proportion, balance, and catharsis; and in Hegel’s philosophy, the well-known tripartite classification of art. On the other hand, the ancient Mannaean civilization in western Iran is characterized by distinctive symbolic architectural and decorative elements, including human, animal, and vegetal motifs evident in the artifacts uncovered from its historical period. The aim of this article is to examine whether, despite the chronological precedence of the Mannaean civilization over the eras of Aristotle and Hegel, aesthetic concepts such as proportion, mimesis, and symbolism can be understood as intersubjective human notions that transcend historical periods. Furthermore, this study seeks to address whether these philosophical concepts are discernible in Mannaean architecture, and if so, through what mechanisms such correspondences are manifested. The research methodology of this article is qualitative and analytical, employing library-based research, as well as the collection and analysis of interviews and relevant scholarly articles, in order to address the research questions. The findings of this study are of particular significance, as they clarify the extent to which Mannaean art corresponds with Aristotelian aesthetic principles and identify the category within Hegel’s threefold classification of art to which it may belong. Moreover, the results of this research contribute to the establishment of an interdisciplinary connection between art, architecture, and philosophy.در میان فلاسفه یونان باستان، ارسطو بر خلاف استاد خود افلاطون، بسیار به تاثیر هنر بر عواطف انسانی معتقد بود. او در کتاب فن شعر خود، به تاثیر هنر بر پالایش روح انسان می پردازد. همچنین، در قرن نوزدهم میلادی، هگل نیز هنر را یکی از سه راه کشف ایده مطلق در زندگی انسان دانست. با بررسی آثار این دو فیلسوف، آشنا به مفاهیم زیبایی شناسی ارسطویی مانند تناسب، تعادل، کاتارسیس و طبقه بندی سه گانه هنر هگلی می شویم. از سویی دیگر تمدن مانایی در غرب ایران دارای عناصر تزئینی نمادینی حاص از اشیاء مکشوفه آن دوره می باشد. هدف این مقاله این است که بدانیم آیا با وجود تقدم تاریخی تمدن مانایی نسبت به عصر ارسطو و هگل، مفاهیم زیبایی شناختی مثل تناسب، تقلید و نمادگرایی می تواند مفاهیمی بین الاذهانی در طول تاریخ باشد. همچنین، سعی در پاسخ به این پرسش ها داریم که آیا این مفاهیم فلسفی در معماری مانایی دیده می شود؟ اگر انطباقی با هنر مانایی دارد، این تطابق از چه طریقی نمود پیدا کرده است؟ روش پژوهش این مقاله رویکردی کیفی و تحلیلی دارد که از طریق مطالعات کتابخانه ای، جمع آوری مصاحبه ها و مقالات مرتبط سعی در یافتن پاسخ پرسش ها کرده است. نتایج حاصل از این پژوهش از اهمیت خاصی برخوردار بوده چرا که بیان می دارد که هنر مانایی با کدام مضامین زیبایی شناسی ارسطو سازگاری دارد و در کدام دسته از هنرهای سه گانه هگلی قرار می گیرد.https://www.aclr.ir/article_733625_de5c0c8fca8a7baf62a53d34e9c08017.pdf