مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Study the Rules of Order in ˈs Narrative System بررسی قواعد نظم در منظومه روایی هویدگمان 1 24 701214 10.22034/aclr.2023.701214 FA سمیه حمیدی دانشجوی دکتری تخصصی رشتۀ فرهنگ و زبان‌های ایرانی باستان، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران زهره زرشناس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران ، ایران علی شهیدی استادیار فرهنگ و زبان‌های باستانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0009-0252-7555 Journal Article 2022 10 21 Data for this research was collected in a library method, in order to investigate the rules of order and principles of literary in the poems of the Manichaeans in both parthian and sogdian languages. The poems of the Manichaeans are hymns with religious, mystical and mythological themes that the Manichaeans sang in their rituals and religious rituals. There is no doubt that Mani and the missionaries of the Manichaean religion used the oral tradition and the art of poetry to reflect their teachings in order to better and more easily impress their audience. These missionaries traveled to different cities and wrote these hymns in different languages. In this article, we intend to show the existence of the rules of order and literary devices such as simile, metaphor, contrast, etc. by citing examples. Based on this, we will introduce the examples first; then we analyze them from the point of view of rhetoric and poetic system in both parthian and sogdian languages and reach the results obtained. It should be noted that whenever in this article we talk about Huvidagmān, the authors mean parthian and sogdian pieces. چکیده بیشتر اشعارمانوی شعرهای دینی و عرفانی هستند،این اشعار در مراسم دینی خوانده می شدند و کاربرد دینی و فرهنگی داشته اند و برای تطهیر روح و روان آدمی به آن نیازو از آن بدین منظور استفاده می کرده اند. از اینرو تردیدی نیست که مانی و مبلغان دین مانویت برای بازتاب آموزه های خود از سنت شفاهی و هنرشعرورزی استفاده می کردند تا برای مخاطبینشان قابل فهم تر باشد و بهتر تحت تاثیر قرار گیرند.این مبلغان به شهرهای گوناگون سفر می کردند و با زبانهای مختلفی آشنا بودند لذا سرودهای خود را به زبان هر منطقه ای که می رفتند ترجمه ویا گاه به همان زبان سرایش می کردند.ما دراین مقاله برآن هستیم تا با بررسی یکی از همین سروده ها با نام هویدگمان که قطعه های پارتی و سغدی آن در دسترس است اساس نظم را در این دو زبان مورد بررسی قرار دهیم.لذا در این مقاله ابتدا به معرفی این قطعه خواهیم پرداخت آنگاه این سروده را از نظر بلاغی و نظام شعری که عبارتند است وزن ،قافیه و صنایع ادبی مورد بررسی قرار خواهیم دادتابر خوانندگان و علاقه مندان به این پژوهش این قواعد روشن شود.لازم به تذکر است هرجا در این مقاله صحبت از هویدگمان به میان می آید منظور نویسنده شامل قطعه پارتی و سغدی می شود.

https://www.aclr.ir/article_701214_f720be0016a59d4dab49bc956c1c242a.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 An Illustrated Oriental Narrative of Xerxes' Battles in Europe; Data from a Parthian Palace and a Different Alternative to the One-Sided Greek Accounts یک روایت شرقی مصور از نبردهای خشایارشا در اروپا؛ داده‌های یک کاخ اشکانی و جایگزینی متفاوت برای گزارش‌های یک‌جانبه یونانی 25 54 706317 10.22034/aclr.2023.2002476.1068 FA سورنا فیروزی دانش آموخته دکتری باستان‌شناسی دوره تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران 0000-0001-5858-8706 آرزو رسولی استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی محمدامین سعادت مهر دانشجوی دکترای گروه باستان شناسی دانشگاه مازندران 0000-0002-5684-5673 Journal Article 2023 04 15 The battles of the Achaemenid Empire against the European Greeks, alongside the battles of Thermopylae and Marathon, are among the most famous military events in world history.Nowadays, the description of this great Persian campaign is only available to researchers through Greek writings, and therefore, the Eastern perspective on what happened in this event has been left out. Based on Herodotus' reports in his seventh, eighth, and ninth books, and following it, Diodorus in his eleventh book, the Persian army of the Achaemenid Empire was ultimately defeated in the Battle of Salamis after several victories, and with their voluntary withdrawal from the captured city of Athens, the Achaemenids returned to Asia. This was followed by the initial victories of Mardonius and his ultimate failure, which led the military borders of this empire back to its previous European satrapies.This article analyzes another report that depicts a vivid narrative in an Arsacid palace, according to which, Xerxes himself called his final victories in these battles, contrary to the claims of the Greeks.This article concludes that firstly, memories and details related to the events of the Achaemenid era were preserved in the historiography of the Arsacid era, and secondly, based on the ancient Eastern perspective, Greek narratives related to the subject of the Achaemenid campaign in Europe can be seriously criticized.In sum, this article states that the forces of Xerxes and Mardonius were not defeated by the Greek forces. However, due to the damage caused by two storms, their military power was weakened, and as a result, they failed to achieve all their goals. Furthermore, this research suggests that the Battle of Plataea did not unfold as described by Herodotus and Diodorus regarding the role of the Greeks in its outcome.In conclusion, Xerxes' military operations weakened and brought severe calamity to Northern Greece's foundation. نبردهای خشایارشا یکم با یونانیان اروپایی، در کنار نبردهای تروآ و ماراتون، از پرآوازه‌ترین رخدادهای نظامی تاریخ جهان است. شرح این لشگرکشی بزرگ پارسی به جهان یونانی تنها در نوشته‌های یونانی و در نتیجه از نقطه نظر آنان برجای مانده و دیدگاه شرقی درباره آن چه در این رخداد گذشته است، در اختیار پژوهشگران امروزین نیست. برپایه گزارش هرودوت و به پیروی از آن، دیودور در کتاب یازدهم خویش از مجموعه کتابخانه تاریخی، سپاه جهان‌شاهی پارس پس از شماری پیروزی، سرانجام در نبرد سالامیس شکست خورد و با ترک خودخواسته شهر فتح شده آتن و بازگشت خشایارشا به آسیا و در ادامه، پیروزی‌های اولیه مردونیه و در نهایت ناکامی او، مرزهای نظامی این جهان‌شاهی به حدودساتراپی‌های اروپایی پیشین خود بازگشت. مقاله به تحلیل یک گزارش دیگر می‌پردازد که درباره روایتی مصور در یک کاخ اشکانی است و پیرو آن، خشایارشا خود را پیروز نهایی خوانده است. مقاله به این نتیجه رسیده است که اولا خاطرات مرتبط با وقایع روزگار هخامنشی در تاریخ‌نگاری عصر اشکانی بر جای مانده بود و دوم این که برمبنای دیدگاه شرقی، روایات یونانی مرتبط با موضوع لشگرکشی خشایارشا در اروپا، قابلیت نقد جدی دارند. مقاله بیان می‌کند که نیروهای خشایارشا و مردونیه از قوای یونانی شکست نخوردند، بلکه به علت خسارات برآمده از دو توفان، توان نظامی‌شان آسیب دید. همچنین نبرد پلاته نیز آن گونه که هرودوت و دیودور از نقش یونانیان در نتیجه آن یاد کرده‌اند، صورت نگرفته است. در اثر همین عملیات نظامی خشایارشا، بنیاد شمال و مرکز یونان رو به سستی نهاد .

https://www.aclr.ir/article_706317_fab905d1189df1d35d5e1076cb11ed68.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Reflections on the Absence of Arash the Archer in the Shahnameh جُستاری بر چرایی عدم ذکر نام «آرش کمانگیر» در شاهنامه فردوسی 55 72 706606 10.22034/aclr.2023.2002232.1067 FA شراره تاجمیر ریاحی گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز Journal Article 2023 05 13 The myth of "Arash Kamangir" (Arash the Archer) is an ancient Iranian myth that predates Zoroastrianism. Arash Kamangir plays a significant role in heroic Persian prose and poetry prior to the emergence of Rostam, one of the main characters in Ferdowsi’s Shahnameh. This research aims to demonstrate that the myth of Arash is closely related to the myths of "sun, fertility, and wind". It further argues that Rostam is a transformation of Arash, which explains why the Shahnameh does not mention Arash. Rostam appears to embody the characteristics of Arash, Zu, and Manuchehr. Like Arash, Rostam saves Iran from drought (Afrasiab) and, similar to Zu and Manuchehr, he assists Iranians. Additionally, Rostam, like Arash and Manuchehr, is mortal. The name of Rostam's horse, Rakhsh, and his son, Sohrab, are reminiscent of sunrays. The names Rudabeh, Rostam's wife, and Rostam himself, as well as Zu's role in creating rivers and irrigation, further suggest the transformation of the character of Arash into Rostam. حماسۀ «آرش کمانگیر» یکی از حماسه‌های زیبا و پر تکرار پارسی است که ریشه در اسطوره‌های پیش از زرتشت دارد. شخصیت آرش کمانگیر تا پیش از حضور برجستۀ شخصیت «رستم» در شاهنامه، در کتاب‌های حماسی منثور و منظوم پارسی نقش پررنگی دارد. این پژوهش با رویکرد کتابخانه‌ای به بررسی و تحلیل اسطورۀ آرش کمانگیر می‌پردازد و آن را بازماندۀ اسطورۀ «ایزد خورشید، باروری و باد» می‌پندارد و بر آن است که شخصیت «رستم» دگردیس شدۀ داستان حماسی آرش است و نیز به این دلیل داستان حماسی آرش در شاهنامه ذکر نشده است. زیرا کارکرد نقش«رستم» آمیخته‌ای از نقش«آرش، زو، منوچهر» است. او همچون آرش ایران را از خشکسالی(افراسیاب) نجات می‌دهد، همچون معنی نام«زو و منوچهر» یاریگر ایرانیان است و همچون منوچهر و آرش کهن سال و میرا است. معنی نام اسب رستم «رخش» و معنی نام«سهراب» یادآور پرتو نور خورشیدند. معنی نام «رودابه و رستم» و کارکرد شخصیت«زو» در ایجاد نهرها و آبادانی از دیگر نشانه های استحالۀ شخصیت های داستان آرش به شخصیت رستم است

https://www.aclr.ir/article_706606_18be71677e7f203e998f10cb53d3fddb.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Recognizing the Namelocation of Iran Based on Minted Coins in the Sasanian Period بازشناسی نامجای ایران بر اساس مسکوکات ضرب شده در دوره‌ی ساسانیان 73 96 706316 10.22034/aclr.2023.2000467.1065 FA افتخار روحی فر کارشناسی ارشد زبانهای باستانی ایران، دانش آموخته دانشگاه تبریز، تبریز، ایران حکیمه احمدی زاده شندی دانشجوی دکتری تاریخ ایران قبل از اسلام واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران رضا شعبانی استاد گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی (نویسنده مسئول) Journal Article 2023 04 19 A noteworthy point in Sassanid history is the appearance of the full Pahlavi name of Iran on the back of some coins. This name, which was written in the place of insertion of the mints, i.e. on the right side of the back of the coin, is associated with the written word 'yl'n and the phoneme eran, which means Iran. This is despite the fact that for the word Iran, other abbreviations with the letters AYLA, AYL, AY were also used in coins. Since there were cities in the Sassanid era whose names were compound and were formed by combining the name of Iran, therefore, according to the rule, coin engravers should have used the mentioned abbreviations to insert the names of these cities at the mint. However, we can see that the full name of Iran was sometimes used for some kings on the back of the coins, and based on historical sources, the kings in question did not dominate any of the cities whit the name of Iran. So, really the complete sign of Iran, which was inserted in the mints, represented what place? We know that this full name was also used in some gold coinages, which were ceremonial and exclusive to the capital. In this article, we will try to clarify the Sasanians purpose to use this name on the coins. To achieve this goal, data has been collected from historical documents and analyzed in a descriptive-analytical method. نکتۀ شایان توجه در تاریخ ساسانی پیدایی نام کاملِ «ایران» به خط پهلوی در پشت برخی از سکه‌های شاهان این عصر است. این نام که در محل درج ضرابخانه‌ها یعنی در سمت راست پشت سکه نوشته می‌شد با حرف‌نوشت’yl’n و آوانوشت ērān (با یای مجهول) به معنی «ایران» همراه است. این در حالی است که برای واژۀ «ایران» نشانه‌های اختصاری دیگری با حرف‌نوشت AY, AYL, AYLA نیز در سکه‌ها به کار می‌رفت.‌ از آن‌جا که در عصر ساسانی شهرهایی وجود داشت که نام آنها ترکیبی بود از نام ایران با یک یا چند واژۀ دیگر، لذا برحسب قاعده، حکاکان سکه می‌بایست از نشانه‌های اختصاری یاد شده برای درج نام این شهرها در محل سکه‌خانه استفاده می‌کردند. اما مشاهده می‌نماییم که در مقاطعی، نام‌جای کامل AYLAN برای برخی از شاهان در پشت سکه‌ها به‌کار می‌رفت که بر پایۀ منابع تاریخی، شاهان مورد نظر تسلطی بر روی هیچ‌ یک از این شهرهای توأم با نام ایران نداشته‌اند. پس نشانۀ کامل «ایران» معرف چه مکانی بوده است؟ می‌دانیم که این نامِ کامل در برخی مسکوکات طلا و یا مضروبات تشریفاتیِ منحصر به پایتخت نیز به‌کار رفته است. در واقع هدف از درج نام کامل «ایران» در سکه‌ها، ادعایی برای فرمانروایی بر کل ایرانشهر است. در این مقاله خواهیم کوشید منظور ساسانیان از این نام را در سکه‌ها روشن نماییم. برای نیل به این هدف، اطلاعات به شیوۀ کتابخانه‌ای گردآوری شده و به روش توصیفی- تحلیلی مورد واکاوی قرار گرفته است.

https://www.aclr.ir/article_706316_1dc2a8fc2d2c9d6ae6673c6079cf9940.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Introducing to the khorde Avestā manuscript of Harandi Library- Kerman معرفی نسخۀ خطی خرده اوستای کتابخانۀ هرندی-کرمان 97 113 708280 10.22034/aclr.2023.2009569.1076 FA فاطمه جهان پور مدرس مدعو/ دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد 0009-0004-5252-6343 Journal Article 2023 06 20 One of the valuable manuscripts that is kept in Harandi Kerman Library affiliated to Astan Qods Razavi Library is the Khorde Avestā, number 36, with 102 leaves, which was written by Mullā Marzbān, son of Zohrāb, son of Mullā Goštāsb, son of Bahman, son of Farāmarz, son of Esfandiār, son of Rostam, son of Ardešīr, son of Karīm- dād e Sīstānī, in 1227 Yazdgirdī / 1273 AH. written in Persian alphabet and there is not translation into Persian. In the final pages of the book, there is a colophon in Persian script from the author. Writer is a well-known man in Kerman and from the family of famous astronomers of the Qajar period. Khorde Avestā is a collection of short prayers and supplications that religious believers recite every day at special times. This book includes texts such as Ordī - Behešt Yašt, Varharām Yašt, Ātaš Niāyeš, Āfarīngān Gahanbār, and Patet. The importance of this version is that it is perhaps one of the oldest Avesta texts written in Persian script, and the scribe, by introducing eight generations of his ancestors, clarifies that he was a generation of Zoroastrians from Sistan who later migrated to Kerman. This article aims to introduce and identify this version and the author's family. یکی از دستنویس‏های ارزشمندی که در کتابخانۀ هرندی کرمان وابسته به کتابخانۀ آستان قدس رضوی، نگهداری می‏شود نسخۀ خرده اوستا با 102 برگ، به شمارۀ 36 است که به دست ملامرزبان پسر ظهراب پسر گشتاسب پسر بهمن پسر فرامرز پسر اسفندیار پسر رستم پسر اردشیر پسر کریم‏داد سیستانی، در سال 1227 یزدگردی برابر با سال 1273قمری، به الفبای فارسی نوشته شده و فاقد ترجمه است. در برگ‏های پایانی کتاب فرجامه‏ای به خط فارسی از نویسنده آمده است. کاتب مردی شناخته شده در کرمان و از خاندان منجمان سرشناس دورۀ قاجار است. خرده اوستا مجموعه‏ای از ادعیه و نیایش‏های کوتاهی است که مؤمنان بهدین آن را همه روزه در اوقاتی خاص تلاوت می‏کنند. این نسخه شامل متونی همچون اردیبهشت‏یشت، ورهرام‏یشت، آتش‏نیایش، آفرینگان گهنبار و پتت است. اهمیت این نسخه در آن است که شاید از جمله قدیمی ترین متون اوستایی است که به خط فارسی نگاشته شده و نیز کاتب با معرفی هشت نسل از نیاکانش، روشن می‏کند از نسل زرتشتیان سیستان بوده که بعدها به کرمان مهاجرت کردند. این مقاله در پی معرفی و شناسایی این نسخه و خاندان کاتب برآمده است.

https://www.aclr.ir/article_708280_4d7a71b95a658fd9f6bf9f1d7434f9f0.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 The Formal Structure of Dasātīr ساختار صوری دساتیر 115 132 708606 10.22034/aclr.2023.2007321.1073 FA امین شاه وردی دکترای فلسفه از دانشگاه اصفهان 0000-0002-9125-131X Journal Article 2023 07 18 Dasātīr is counted among the essential books of the School of Āzarkeyvān. The subjects it covers and the language it employs have secured it the title of Āzarkeyvānian’ Sacred Scripture. The present article demonstrates that Dasātīr utilizes a particular mode for arranging and articulating its content. More specifically, the text is structured as follows: each of the sixteen parts of Dasātīr opens with two similar clauses, inspired by Quranic doctrines. The first clause draws inspiration from the Istiʽādha expression (seeking refuge with Allah) that Muslims utter before reciting the Quran. The second clause is designed with the Islamic phrase "Bismillah i Rahman i Rahim” (in the name of God, the Most Gracious, the Most Merciful) in mind. However, what distinguishes every letter is its third clause which differs from the third clauses of the previous and following sections. While adding little substantive content to the earlier chapters, these two recurrent clauses help differentiate various parts of the letter, categorizing different themes. Therefore, rather than substantively contributing to Dasātīr, these clauses compose a specific configuration throughout the book. In the second part, the article suggests that the letter of MahĀbād is not only the lengthiest letter of Dasātīr in terms of the number of clauses, but also the most important and prominent among them. Furthermore, recurrent references and textual evidence indicate that other letters of Dasātīr also conform to the letter of MahĀbād. In what follows, the article demonstrates that the letters of Golshāh, Siāmak, Tahmures, Fereydun, Manuchihr, and KayKhosraw are similar in remarkable ways. As a result, we can corroborate their periodization into the Dasātīr sub-age. Finally, through comparison, the article substantiates the dissonance between the first Sāsān's and Dasātīr’s other letters. It then sets forth the hypothesis that perhaps the contents of the said letter are derivative and non-original. در بخش نخست این مقاله، تلاش شده تا نشان داده شود در تنظیم و نحوه بیان مطالب دساتیر، شیوه‌ای خاص برگزیده شده است. بر اساس این شیوه، در ابتدای هر یک از شانزده بخش مختلف دساتیر دو بند یکسان آمده که باید آنها را متأثر از آموزه‌های قرآنی دانست. اما شاخصه و معیار هر نامه، بند سوم آن است که با بند سوم نامه‌های پیش و پس از خود تفاوت دارد. تکرار این بند که مضمون خاصی را به مطالب پیشین نمی‌افزاید، سبب می‌شود تا بخش‌های مختلف هر نامه، از یکدیگر جدا شده و موضوعات گوناگون دسته‌بندی شوند. در بخش دوم مقاله، با توجه به صورت و ساختار کلی نامه‌های دساتیر، روشن می‌شود که نامه مه‌آباد نه تنها بلندترین نامه دساتیر به لحاظ تعداد بند است، بلکه مهم‌ترین و اصلی‌ترین آنها نیز هست. علاوه بر این، ارجاعات مکرر و دلایل متنی نیز نشان می‌دهند که دیگر نامه‌های دساتیر را باید در حکم مؤید‌های نامه مه‌آباد به حساب آورد. در ادامه، نشان داده می‌شود که ساختار نامه‌های گلشاه، سیامک، هوشنگ، تهمورس، فریدون، منوچهر و کیخسرو شباهت‌های قابل توجهی با یکدیگر دارند و می‌توان داوری‌ای که آنها را ذیل یک دوره تاریخی کوچک دساتیری (کهین چرخ) به حساب می‌آورد، مورد پذیرش قرار داد. در پایان، با مقایسه نامه ساسان نخست با دیگر نامه‌های دساتیر، ناهماهنگی آن در قیاس با دیگر بخش‌ها مورد تأیید قرار می‌گیرد و به این فرضیه اشاره می‌شود که شاید مطالب آن از جای دیگری به اینجا آورده شده باشند.

https://www.aclr.ir/article_708606_b1ee0c25858f7df42afc58a98078585f.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Gayōmart and the demon Arzūr کیومرث و دیو اَرزور 133 145 707705 10.22034/aclr.2023.2010400.1081 FA فرزانه گشتاسب عضو هیات علمی و دانشیار/ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2023 05 28 In some Middle Persian texts, there is a story about Gayōmart which is not mentioned in older texts such as the Avestan texts, and also it is difficult to find evidence of it in Persian and Arabic epics. This story refers to the killing of a demon named Arzūr by Gayōmart, the work which is counted among the most important works of Gayōmart on the day of Khordād of the month of Farvardīn (the sixth day of month Farvardīn). In addition, in Avesta, Arzūr is the name of a mountain where the demons gather and in Pahlavi texts such as Bundahišn, Šāyist Nē-šāyist and Pahlavi Rivāyat, it has been mentioned as the gate of hell and the passage of Ahreman and demons. In this article, an attempt is made to explain the relationship between mount Arzūr, the door of hell and the demon Arzūr, by searching for the name Arzūr in Avestan and Middle Persian texts, and also in the Šāh-nāma and Ātār al-Bāqīah. As far as the author is concerned, Šāh-nāma story can be reconstructed with respect to Pahlavi sources and Bīrūnī’s account like this: Gayōmart killed Kharzūr/Arzūr’s demon; After that, Ahreman sent Kharzūrān (= son of Kharzūr) to fight with Gayōmart and in this battle, Siamak was killed. Finally, Siāmak’s son took revenge on Kharzūrān and killed him. در برخی از نوشته‌های فارسی میانه به داستانی درباره کیومرث اشاره شده است که هم در متون کهن‌تر مانند متون اوستایی نشانی از آن نیست و هم در حماسه‌نامه‌های فارسی و عربی اثر آن را به‌سختی می‌توان پی گرفت. این داستان به کشته شدن دیوی به نام ارزور به دست کیومرث اشاره می‌کند که جزو مهم‌ترین کارهای کیومرث در روز خرداد و ماه فروردین (ششم فروردین) برشمرده می‌شود. همچنین در اوستا ارزور نام کوهی است که محل گردهم‌آیی دیوان است و در نوشته‌های پهلوی مانند بندهش، شایست‌نشایست و روایت پهلوی هم از آن به عنوان درِ دوزخ و گذرگاه اهریمن و دیوان یاد شده است. در این مقاله تلاش می‌شود با جستجوی نام ارزور در متون اوستایی و سپس فارسی میانه و بعد از آن در داستان کیومرث و نبردهای او با اهریمن و دیوان در شاهنامه و آثارالباقیه ارتباط بین کوه ارزور، درِ دوزخ و دیو ارزور توضیح داده شود و تا حد ممکن جزئیات داستان کیومرث و دیو ارزور در متون پهلوی و فارسی روشن و نکات مبهم آن در روایت شاهنامه بازسازی و شرح داده شود. به نظر نگارنده داستان شاهنامه را با توجه به منابع پهلوی و روایت ابوریحان بیرونی چنین می‌توان بازسازی کرد: کیومرث، دیو خرزور/ ارزور پسر اهریمن را می‌کشد؛ پس از آن اهریمن، خرزوران (= پسر خرزور) را به جنگ با کیومرث می‌فرستد و سیامک در این مبارزه کشته می‌شود. در نهایت هوشنگ پسر سیامک انتقام پدر را از خرزوران می‌گیرد و او را می‌کشد.

https://www.aclr.ir/article_707705_42b2ae05b62a5642b14bccd9954dc596.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Investigating the evolutions of jenās-e-eshteqāq in Manichaean Western Middle Iranian texts and its history in Indo-Iranian and ancient Iranian literature بررسی تحوّلات صنعت جناس اشتقاق در متون ایرانی میانۀ غربی مانوی و سابقۀ آن در ادبیات هندوایرانی و ایرانی باستان 147 169 709032 10.22034/aclr.2023.2011235.1085 FA حسین مصطفوی کاشانی دانش‌آموختة دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران 0009-0006-1867-3029 Journal Article 2023 09 13 The use of jenās-e-eshteqāq in Vedic texts, ancient Iranian texts, and Middle Western Iranian texts is one of the literary devises. jenās-e-eshteqāq refers to two or more words with the same root. jenās-e-shebh-e-eshteqāq refers to two or more words that seem to have the same root because they have letters in common, while they do not have the same root. Different types of jenās-e-eshteqāq in ancient and middle Iranian texts can be classified according to the construction method. Using a single word with two different prefixes, using a single word once with a prefix and once without a prefix, using two words of the same root with two different prefixes, using two words of the same root once with a prefix and once without a prefix, and also using words with two parts together with a word that is co-rooted with one of those parts is one of these types. other types of jenās-e-eshteqāq are also used in these texts. jenās-e-shebh-e-eshteqāq is also used in these texts. In cases where jenās-e-shebh-e-eshteqāq are used in these texts, the author or poet may have imagined that the words he used are really co-rooted and he used jenās-e-shebh-e-eshteqāq in his opinion. jenās-e-eshteqāq and jenās-e-shebh-e-eshteqāq have continued and been sequenced in ancient, middle, and modern Iranian literature (farsi dari). یکی از صنایع ادبی بکار‌رفته در متون ودایی، متون ایرانی باستان و متون ایرانی میانۀ غربی صنعت جناس اشتقاق است. جناس اشتقاق آوردن دو یا چند کلمۀ هم‌ریشه است. جناس شبه‌اشتقاق آوردن دو یا چند کلمه است که به دلیل داشتن حروف مشترک هم‌ریشه به نظر می‌رسند، در حالی که هم‌ریشه نیستند. نمونه‌های جناس اشتقاق در متون ایرانی باستان و میانه، از جهت شیوۀ ساخت قابل دسته‌‌بندی است. بکار بردن یک واژۀ واحد با دو پیشوند گوناگون، بکار بردن یک واژۀ واحد یکبار با پیشوند و یکبار بدون پیشوند، بکار بردن دو واژۀ هم‌ریشه با دو پیشوند گوناگون، بکار بردن دو واژۀ هم‌ریشه یکبار با پیشوند و یکبار بدون پیشوند و نیز بکار بردن واژه‌هایی دوجزئی به همراه واژه‌ای که با یکی از آن دو جز هم‌ریشه است، از این شمارند. موارد دیگری از جناس اشتقاق هم در این متون به کار رفته‌اند. جناس شبه‌اشتقاق نیز در این متون بکار رفته‌ است. در مواردی که در این متون جناس شبه‌اشتقاق بکار رفته، ممکن است نویسنده یا شاعر تصور کرده باشد که واژه‌هایی که بکار برده واقعا هم‌ریشه هستند و به زعم خود جناس اشتقاق بکار برده باشد. صنعت جناس اشتقاق و جناس شبه‌اشتقاق در ادبیّات ایرانی دوران باستان و میانه و نو (فارسی دری) استمرار و توالی داشته است.

https://www.aclr.ir/article_709032_a0db3a497e2dbe426a0d32e3b8ff078d.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Mithraic Beliefs in Zoroastrian Eschatology باورهای مهرپرستی در آخرالزمان زردشتی 171 188 709109 10.22034/aclr.2023.2006786.1071 FA محسن نظری فارسانی گروه فرهنگ و زبانهای باستانی، دانشگاه تهران Journal Article 2023 07 11 World history in Iranian mythology has the three main stages which are Bundahišn, Gumēzišn, Wizārišn. The first is beginning of the creation in which the two principal, Good and Evil, are set apart from each other yet. The second is the stage of mixture and fight of the two, and the last is the stage of separation of them through thorough failure of Evil forces. Anyone of the main events of these three could not and should not be studied without pay attention to the other two, because they are the three main parts of the same thing. This matter is more obvious in connection with the first and third. Renovation is consisted of the happenings that they will be done in Wizārišn stage. Now, we have investigated renovation with consideration to and connection with the events about Bundahišn mentioned in some Middle Persian texts, seeing west Mithraism documents, and we have reached to this result that Zoroastrian eschatology has been identified with and on the basis of Mithraic beliefs. Ancient Iranians believed to Mithraism before Zoroaster coming; many of teachings and beliefs of that religion have been preserved in Avesta and Middle Persian texts and in west Mithraism too. We have gathered data from related books and articles, and we have used to comparative-analytical method for data analysis. تاریخ جهان در اساطیر ایرانی سه مرحلة اصلی دارد که عبارتند از بندهشن، گمیزشن، وزارشن. بندهشن مرحلة آغاز آفرینش است که هنوز دو اصل خیر و شر جدا از هم هستند، گمیزشن مرحلة اختلاط و ستیز این دو اصل است، و وزارشن مرحلة جدایی این دو اصل از هم با شکست کامل نیروهای شر. از آنجا که این سه بخش سه مرحلۀ اصلی از یک روند هستند و کاملاً به هم مربوط و پیوسته‌اند، رویدادهای اصلی هیچ یک از این سه را نمی‌توان و نباید بدون توجه به دو مرحلة دیگر مطالعه و بررسی کرد؛ این امر در خصوص مرحلۀ اول و سوم بیشتر صدق می‌کند. فرشگرد دربردارندة وقایعی است که در مرحلة وزارشن روی خواهند داد. در این مقاله فرشگرد را با توجه به رویدادهای مربوط به بندهشن مذکور در برخی متون پهلوی بررسی کرده‌ایم، شواهدی از مهرپرستی رومی را از نظر گذرانده‌ایم، و در پایان به این نتیجه رسیده‌ایم که آخرالزمان زردشتی بر اساس باورهای مهرپرستی ایرانی تعریف شده است. مهرپرستی دین ایرانیان پیش از دین‌آوری زردشت بوده، و بسیاری از آموزه‌ها و باورهای این کیش در اوستا و متون پهلوی و همچنین در مهرپرستی رومی باقی ماند. برای گردآوری اطلاعات در این پژوهش از روش کتابخانه‌ای بهره برده شده است، و از شیوة تطبیقی‌ـ‌تحلیلی برای تحلیل اطلاعات.

https://www.aclr.ir/article_709109_f5f3c6bbc87dde172d04ebdae3f5c8a3.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Investigating the animal and plant motifs on the coins of the first Sassanid kings(from Ardashir I to Hormozd II) بررسی نقش‌مایه‌های جانوری و گیاهی موجود بر سکه‌‎های پادشاهان نخستین ساسانی (از اردشیر اول تا هرمزد دوم) 189 204 709110 10.22034/aclr.2023.2009633.1077 FA آزاده حیدرپور عضو هیات علمی و مدیر گروه زبانهای باستانی و متون کهن، پژوهشکده زبانشناسی، کتیبه ها و متون، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کتایون فکری پور عضو هیات علمی، گروه زبانهای باستانی و متون کهن، پژوهشکده زبانشناسی کتیبه ها و متون، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری Journal Article 2023 08 20 The motifications carved on Sassanid coins contain themes that reflect the culture, art and mythological and religious beliefs common in that era. These motifications are manifestations of ancient deities such as Ahura Mazda, Anahita, Mehr, etc. They are humanistically depicted in Sassanid coins or are a visualization of deep mythological-artistic beliefs and thoughts that seek a social event (internal or external) symbolically, in the form of animal motifs on the crown of the Sassanid king. The first Sassanid coins were multiplied by the role of Ardeshir I's right profile on the coin and the role of the firekeeper behind the coins, the rotation of the Shah's profile to the right was a visualization of the great change that occurred in the iconography pattern of Sassanid coins compared to the iconography pattern of Parthian coins, and behind the Sassanid coins, the role of the fireman replaces the role of the Parthian archer. This motification is preserved with little transformation until the end of the Sassanid era as the fixed role behind the coins. Some of the questions related to this research are as follows: What is the meaning of the anthropological depictions of ancient deities on Sassanid coins? When did animal motifs enter the Sassanid coinage art? One of the main objectives of this study is to investigate the deep themes and beliefs that lie in the coins of Sassanid first kings. By examining these motifs, it can be concluded that the changes that have occurred in the depiction of Sasanian coins are caused by the political-historical events of that period. This research was done by descriptive-analytical method and based on library and field studies. نقش‌‎مایه‌ها‎ی حک شده بر سکه‎های ساسانی حاوی مضامینی هستند که بیانگر فرهنگ، هنر و باورهای رایج درآن دوره‎ است. این نقش‎‌مایه‌ها که نمادهای ایزدان باستانی ایران یا برآمده از باور های اساطیری- دینی و هنری آن دوره هستند، به دنبال یک رخ‎داد سیاسی، به صورت کاملا" نمادین، بر تاج های پادشاهان ساسانی ظاهر شده‎اند. هدف از این پژوهش بررسی نقوش جانوری و گیاهی بر سکه‎های نخستین پادشاهان ساسانی و مطالعه و تفسیر نمادین این نقوش است.برخی از پرسش‎های مرتبط با این پژوهش به شرح ذیل است: تصویرپردازی‎های اساطیری گیاهی و حیوانی در سکه‎های نخستین شاهان ساسانی چه جایگاهی در باورهای دینی این دوره داشته اند و ارتباط نمادین این نقوش با ایزدان باستانی چیست؟ با بررسی این نقوش می‌توان نتیجه گرفت که تحولاتی که در تصویر‎پردازی سکه‌های ساسانی به‌وجود آمده‎اند ناشی از رویدادهای سیاسی-تاریخی آن دوره‌اند. تصویرپردازی‌های حیوانی نیز که در واقع مظاهری از ایزدان زرتشتی چون ورثرغنه، آناهیتا و ... بودند، از زمان بهرام دوم به بعد بر تاج‎های شاهان ساسانی نمایان و به یکی از خط‌مشی‌های اصلی هنر ساسانی تبدیل شدند. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و بر اساس مطالعات کتابخانه‎ای و میدانی انجام شده است.

https://www.aclr.ir/article_709110_bee8b1f84aa71967767bfea00248fa96.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Study and investigation the use of rhetorical methods in Pahlavi and Manichaean advices مطالعه و بررسیِ کاربرد شیوه‌های بلاغی در اندرزهای پهلوی و مانوی 205 232 710127 10.22034/aclr.2023.2000592.1079 FA سجاد رحمتیان دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی تهران 0000-0001-5261-5291 Journal Article 2023 08 29 In the long history of several thousand years of Iran, advice and counsel have always been an inseparable and continuous part of Iranian culture and the most important part of Pahlavi literature And since one of the main ways to know the people of a land is to refer to the literature and written works and oral tradition of the people of that land, Studying and examining the advices from different aspects can lead the researcher to new horizons around issues and related subjects. In this regard, the current research intends to study and research the quality and manner of Pahlavi - and to some extent Manichaean- advices in terms of including literary arts and rhetorical techniques; This means, whether literary techniques were used in the expression of Pahlavi's advices, or in their reporting, simplicity is preferred over figures of words and thoughts. At first glance, it seems that the use of rhetorical methods in the expression of advices is very few. But after examining and pondering Pahlavi and Manichaean maxim, it is clear that the use of literary arrays is very impressive and visible And among these, using the method of question and answer, clarification after ambiguity is preferable over other literary figures. در درازنای تاریخ چندهزار سالۀ ایران، اندرز و پند، همواره جزء جدایی‌ناپذیر و پیوستۀ فرهنگ ایرانی و مهم‌ترین بخش از ادبیات پهلوی بوده است و از آنجایی که یکی از اصلی‌ترین راه‌های شناخت مردمان یک سرزمین مراجعه به ادبیات و آثار نوشتاری و سنت شفاهی مردمان آن دیار است، مطالعه و بررسی اندرزها از زوایای مختلف، می‌تواند پژوهشگر را به افق‌های جدیدی پیرامونِ مسائل و موضوعات مرتبط با آن، رهنمون سازد. در همین راستا، پژوهش کنونی قصد دارد تا به مطالعه و پژوهش دربارۀ کیفیّت و چگونگی اندرزهای پهلوی –و تا حدودی مانوی- از حیث اشتمال بر صنایع ادبی و فنون بلاغت بپردازد؛ بدین معنا که آیا در بیان اندرزهای پهلوی از صور بلاغی استفاده شده است و یا در گزارش آن‌ها، سادگی بر آرایش‌های لفظی و معنوی ارجحیّت دارد. در نگاه اول چنین به نظر می‌رسد که کاربرد شیوه‌های بلاغی در بیان اندرزها بسیار اندک و انگشت‌شمار است، امّا پس از بررسی و تعمق در اندرزنامه‌های پهلوی و مانوی، مشخص می‌شود که کاربرد و استعمال آرایه‌های ادبی، بسیار چشمگیر و قابل ملاحظه است و از این میان، استفاده از شیوۀ سوال و جواب، ایضاح پس از ابهام بر سایر صنایع ادبی ارجحیّت دارد.

https://www.aclr.ir/article_710127_0c61b681e1bc0035e06015eb61360767.pdf

مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 3 2 2023 02 20 Coordinate Compound Sentences in Khotanese; Adverbial Clauses and Participle Relative Clauses جمله‌های مرکبِ وابستگی پیرو قیدی و وصفی در زبان ختنی 233 259 709111 10.22034/aclr.2023.2011134.1084 FA ماندانا طائبی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی Journal Article 2023 09 11 Scientific researches about the history of Iranian language, especially from the linguistic point of view, can be made by the analysis of all ancient Iranian languages. In the scientific classification of Iranian languages, Khotanese language is included among Middle Eastern Iranian languages, which is less studied and researched in comparison with other ancient Iranian languages, and in terms of language studies, especially the topic of sentence structure it has been abandoned in Middle Eastern Iranian languages. Therefore, the present article examines the most common linguistic category related to the structure of several types of compound sentences in the second chapter of the Zambasta Book. Zambasta Book is one of the important literary works in Khotanese language. This book is an original and native composition that describes the Buddhist teachings of the Mahayana school. Investigations show that in this text, there are three types of sentences: simple, Subordinate Compound, and Coordinate Compound Sentences. In this research, following the previous article entitled "“Subordinate Compound and Coordinate Compound Sentences in Khotanese”, the structure of compound sentences, including adverbial clauses shall be investigated. Also, two other types of structures of compound sentences, known as Adnominal Relative Clauses and Participle Adjective Clauses are briefly explained. For this purpose, examples of such sentences have been collected from the second chapter of The Zambasta Book. پژوهش‌های علمی دربارة تاریخ زبان فارسی به‌ویژه از نظر زبانشناختی از طریق تجزیه و تحلیل تمامی زبان-های کهن ایرانی صورت می‌پذیرد. در طبقه‌بندی علمی زبان‌های ایرانی، زبان ختنی در زمرة زبان‌های ایرانی میانة شرقی است، که در قیاس با سایر زبان‌های کهن ایرانی کمتر مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته و از نظر مطالعات زبانی به‌ویژه موضوع ساختار جملات در زبان‌های ایرانی میانه شرقی مهجور مانده است. از این‌رو، مقالة حاضر به بررسی رایج‌ترین مقولة زبانی مربوط به ساختار چند نوع جمله‌ی مرکب در فصل دوم کتاب زمبسته بپردازد. کتاب زمبسته یکی از آثار ادبی مهّم به زبان ختنی است. این کتاب یک تألیف اصیل و بومی است که به شرح و توصیف آموزه‌های بودایی مکتب مهایانه می‌پردازد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در این متن، جملات به سه صورت ساده، مرکب همپایگی و مرکب وابستگی وجود دارند. در این پژوهش، به دنبال مقالة پیشین تحت‌عنوان «جمله‌های مرکبِ ‌همپایگی و جمله‌های مرکبِ ‌وابستگی در زبان ختنی»، ساختار جمله‌های مرکبِ وابستگی، از نوع پیرو قیدی مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین دو نوع ساختار دیگر از جملة مرکب، پیرو وصفی صفت‌واره و پیرو موصولی وصفی و یا توصیفی، به اختصار توضیح داده می‌شود. به‌این‌منظور، نمونه‌های این قبیل جملات از فصل دوم کتاب زمبسته گردآوری شده است.

https://www.aclr.ir/article_709111_4492f1cf3e928a58204923a37d68432d.pdf