مؤسسه پژوهشی فرهنگ و زبان‌های باستانی یادگار باستان پژوهشنامه فرهنگ و زبان‌های باستان 2716-9901 5 1 2024 06 30 Rudaki, the mediator of the course of sermon in Iran pre-Islamic and Islamic period (Survey up to the th century Hijri) رودکی، حدّ واسط جریان اندرزگویی در ایران پیش از اسلام و دوران اسلامی (بررسی تا قرن هفتم هجری) 51 85 714082 10.22034/aclr.2024.2027613.1110 FA سجاد رحمتیان دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه خوارزمی تهران 0000-0001-5261-5291 Journal Article 2024 04 28 Rudaki Samarqandi, a prominent poet and musician of the Samani court, is one of the first literati of the Islamic era, who paid special attention to sermon and the inclusion of wise opinions in the form of poetry in his works, and the correctness of this matter is clearly visible despite the few couplets left by him. In this regard, the present research tries to show, firstly, the influence of some advices and ideas left in Pahlavi and Mazdayasna literature by taking an intertextual look at Rudaki's poems and using the descriptive method and library studies. Then, by bringing sufficient evidence and examples, the adaptation of some Iranian poets and writers after Rudaki to the 7^th century AH (relying on the advices of Ferdowsi, Asadi Toosi, Nasir Khosrow, Nizami Ganjei and Sa`di) from those advices should be shown. In fact, this essay, more than anything else, aims to show the mediating role of Rudaki among pre- and Islamic Iranian advisers in the expression of certain didactic themes and teachings. Among its most important findings, we can mention the significant frequency of Rudaki's tendency towards the subject of the cosmos and its related concepts; a topic that has been significantly reflected in the literary works after him, especially in Ferdowsi's <em>Shahnameh</em>. And it seems that its main source should be sought in the spiritual heritage of the past and Pahlavi advice books. رودکی سمرقندی، شاعر و موسیقی‌دان برجستۀ دربارِ اُمرای سامانی، از زمرۀ نخستین ادیبان دوران اسلامی است که در آثارش به اندرزگویی و درج آرای حِکمی در قالب شعر، اهتمام ویژه‌ای داشته است و درستی این امر، با وجود ابیات اندک برجای مانده از وی به خوبی نمایان است. در همین راستا، پژوهش پیش‌رو می‌کوشد تا با نگاهی بینامتنی به اشعار رودکی و بهره‌گیری از روش توصیفی و مطالعات کتابخانه‌ای، در وهلۀ اول، تأثیرپذیری وی از برخی اندرزها و اندیشه‌های به ‌جا مانده در ادبیات پهلوی و مزدیسنی را نشان دهد؛ سپس با آوردن شواهد و نمونه‌های کافی، اقتباس برخی شاعران و نویسندگان ایرانی پس از رودکی تا قرن هفتم هجری (با تکیه بر اندرزهای فردوسی، اسدی طوسی، ناصرخسرو، نظامی گنجه‌ای و سعدی) از آن اندرزها نشان داده شود و درحقیقت، این جستار بیش از هر چیز دیگری در صدد آن است تا نقشِ واسطه‌گی رودکی در میان اندرزگویان ایرانیِ پیش از اسلام و دوران اسلامی را در بیانِ برخی مضامین و آموزه‌های خاصّ تعلیمی نشان دهد. از مهم‌ترین یافته‌های آن نیز می‌توان به بسامد قابلِ توجه گرایش رودکی به موضوع جهان هستی و مفاهیم مرتبط با آن اشاره کرد؛ موضوعی که در آثار ادبیِ پس از وی، به‌ویژه در <em>شاهنامۀ</em> فردوسی، به میزان معتنابهی بازتاب یافته است و چنین به نظر می‌رسد که منشأ و سرچشمۀ اصلی آن را باید در میراث معنوی گذشتگان و اندرزنامه‌های پهلوی جست‌وجو کرد.  https://www.aclr.ir/article_714082_5fc2df741cf6465d42c9ba7e282b581e.pdf